Twee jaar lang hadden we één spaarrekening. Daar stond een bedrag op, en dat bedrag was tegelijk de vakantie, de nieuwe wasmachine, de tandarts en het pensioen-gevoel. Het gevolg: elke keer dat ik er iets vanaf haalde, had ik het idee dat ik iets stuk maakte. En elke keer dat ik er niets vanaf haalde terwijl het eigenlijk moest, stelde ik een reparatie uit.
Sinds vorig jaar zijn het er drie. Dat klinkt als een cosmetische ingreep. Bij ons was het de grootste verandering in hoe we met geld omgaan — groter dan welke bespaartip dan ook.
De drie potjes
Potje 1 — Kapot. Voor dingen die stukgaan en die je niet kunt uitstellen: witgoed, de auto, de cv-ketel, de tandarts. Doel: €1.500. Hier mag je zonder overleg aankomen. Dat is het hele punt. Geen schuldgevoel, geen discussie om elf uur 's avonds over of een lekkende afvoer "echt" een noodgeval is.
Potje 2 — Bekend. Voor uitgaven die je zíet aankomen maar die niet maandelijks zijn: de gemeentelijke aanslag, de autoverzekering die we per jaar betalen, de contributie, Sinterklaas en kerst. Ik heb die posten één keer bij elkaar opgeteld, gedeeld door twaalf, en dat bedrag gaat er maandelijks in. Bij ons is dat €165. Sindsdien is er geen enkele maand meer geweest die "toevallig duur" was — die maanden waren nooit toevallig, ik had ze alleen nooit uitgerekend.
Potje 3 — Later. Wat overblijft. Hier mag je niet aankomen zonder er een nacht over te slapen en het met z'n tweeën eens te zijn. Dit is het potje dat groeit.
Waarom dit werkt en één pot niet
Bij één pot moet je bij elke opname een oordeel vellen: mag dit? Dat oordeel kost energie en het valt elke keer anders uit, afhankelijk van hoe je dag was. Bij drie potjes is het oordeel één keer geveld, aan de keukentafel, op een rustig moment. Daarna is het alleen nog uitvoeren.
Er is nog een tweede effect dat ik niet had voorzien. Potje 2 heeft de ruzies over geld ongeveer gehalveerd. Niet omdat er meer geld is, maar omdat de aanslag van de gemeente niet langer voelt als iets dat ons overkomt.
Praktisch: hoe je het inricht
Bij de meeste Nederlandse banken kun je binnen één spaarrekening meerdere "doelen" of subrekeningen aanmaken, zonder extra kosten en zonder nieuwe rekening te openen. Werkt dat bij jouw bank niet, dan kun je ook gewoon drie regels in een spreadsheet bijhouden die samen het saldo vormen. Dat is minder mooi maar even effectief — het gaat om de namen, niet om de techniek.
Eén waarschuwing: maak er niet zeven. Ik heb het geprobeerd met potjes voor vakantie, kleding, cadeaus, fiets en klussen. Na zes weken klopte er niets meer van, omdat je bij elke uitgave moet bedenken uit welk potje hij komt. Drie is genoeg om onderscheid te maken en weinig genoeg om vol te houden.
Wat het opleverde
Meetbaar: in de twaalf maanden erna hebben we geen enkele keer meer de creditcard gebruikt voor een onverwachte uitgave. Daarvoor was dat drie keer per jaar. Minder meetbaar maar minstens zo belangrijk: ik kijk nu naar het saldo van potje 3 als "hoe het gaat", in plaats van naar een groot getal waar de kapotte wasmachine al in verstopt zit.
Als je vandaag iets wilt doen: pak de afschriften van vorig jaar, zoek alle uitgaven boven de €100 die niet maandelijks terugkwamen, tel ze op en deel door twaalf. Dat bedrag is potje 2. Bijna iedereen die ik dit heb zien doen schrikt van de uitkomst — en heeft daarna binnen een jaar rust op dat vlak.